• Politiek

GaSamen

Politiek

Politiek

In 1958 stichtte Generaal De Gaulle de huidige Vijfde Republiek, waarbij een nieuwe grondwet werd aangenomen. De rol van de president die voorheen van ceremoniële aard was, is in deze grondwet drastisch versterkt. Zo behoren defensie (art. 15) en buitenlands beleid (art. 52) tot de uitsluitende bevoegdheid van het staatshoofd.

De president is het hoofd van de strijdkrachten (art. 15); de inzet van het nucleaire wapen bijvoorbeeld is uit dien hoofde een besluit van alleen de president. Deze benoemt de eerste minister (art. 8), zit de ministerraad voor (art. 9) en heeft, onder bepaalde voorwaarden, het recht de volksvertegenwoordiging te ontbinden (art. 12).

De president kan tevens in uitzonderlijke gevallen een beroep doen op art. 16 van de grondwet en uit hoofde daarvan (tijdelijk) alle macht aan zich trekken. In 1962 is de grondwet op instigatie van De Gaulle geamendeerd. Volgens art. 6 wordt het staatshoofd direct gekozen door het volk, voor een (verlengbare) termijn van zeven jaar. Daarvoor gebeurde dit door een kiescollege.

Het staatshoofd kan zich - onder bepaalde voorwaarden - rechtstreeks richten tot het volk om 'bij referendum' een door hem voorgestane maatregel te toetsen, dat wil zeggen goed dan wel af te keuren. Onder de Vijfde Republiek zijn maar zeven referenda gehouden; het laatst in 1992 op initiatief van de toenmalige president Mitterrand. Het betrof het Verdrag van Maastricht waartegen de bevolking 'ja' zei, met een krapst mogelijke meerderheid. De door Mitterrand te vuur en te zwaard bestreden grondwet ('un coup d'état permanent') is door hem in twee opeenvolgende ambtstermijnen niet gewijzigd.

Als er al sprake is van voornemens tot amendering, dan betreffen deze vrijwel onveranderlijk inkorting van de ambtstermijn; de termijn van zeven jaar is echter afkomstig uit de grondwet van de Derde Republiek en behoorde derhalve al sinds 1870 tot het institutionele gemeengoed.

De grondwet is bestand gebleken tegen periodes van 'cohabitatie': het samengaan van een president en een kabinet met een onderling afwijkende politieke signatuur. De bestuurbaarheid van Frankrijk en het optreden naar buiten toe, niet het minst dat in de EU, hebben daar niet onder geleden.

De wetgevende macht wordt uitgeoefend door de met de Tweede Kamer vergelijkbare 'Assemblée Nationale' (577 leden, direct gekozen voor vijf jaar) en de 'Sénat' (321 leden, gekozen voor negen jaar door een college van gedeputeerden, regionale raden en gemeenteraden). Elke drie jaar komen de zetels van eenderde van de leden vacant en vinden er verkiezingen plaats. De voorzitter van de Senaat is na de president de hoogste ambtsdrager van de Republiek.

Het vanouds zeer centraal geleide Frankrijk - de prefecten zijn de vertegenwoordigers ter plaatse van de regering - is sinds kort onderhevig aan voorzichtige pogingen tot decentralisatie. Er wordt geprobeerd overheidsorganen te verplaatsen naar de provincie en er zijn inmiddels 22 regio's gevormd met een eigen rechtstreeks gekozen lokaal bestuur (de zogenaamde 'Conseils Régionaux').